Гераічнае i трагічнае у аповесці В. Быкава “Знак бяды”

Гераічнае i трагічнае у аповесці В. Быкава “Знак бяды” Кабинет автора

Одной из первых попыток сказать правду о войне стала повесть В. Быкова «Знак беды». Повесть эта стала этапной в творчестве белорусского писателя. После «Знака беды» творчество писателя обретает новое дыхание, углубляется в историзм.

Гераічнае i трагічнае у аповесці В. Быкава “Знак бяды”

Сочинение Гераичнае и трагичнае у аповесци В. Быкава Знак Бяды

» Аповесць «Знак бяды» — твор, у якім па мастацку глыбока паказаны такія гістарычныя падзеі, як рэвалюцыя, калектывізацыя, вайна з фашызмам, духоўны стан народа на перакрыжаванні эпох. Вельмі выразна ва ўступе да твора аўтар стварае вобраз часу. Разбуранае гняздо, дзе засталіся рэшткі былога жыцця, а цяпер усё скорана тленам і небыццём, з’яўляецца знакам бяды. Атмасфера, якая акружае жыццё герояў аповесці, Петрака і Сцепаніду Багацькаў, напружаная, трывожная. Прывід бяды адчуваецца ў пагрозлівым гуле нямецкага грузавіка, у прарэзлівым крыку пастушка.

Помогите пожалуйста
Списать слова, вставляя пропущенные буквы.
Дорогосто..щий, вылин..вшая (ткань)
(ничего не) знач..щий, (автомобили) движ..тся
выплачива..мый, обезум..вший (от страха)
ове..нный (прохладой), настро..в (радио)
(кони) брод..т (по лугу), дремл..щий (в поезде)
прикле..нный, посе..вший
(врач) вылеч..т, направ..шься
(ласточки) щебеч..т, колыш..щиеся (занавески)
удостовер..вшийся, независ..мый
наве..нный (сон), раду..щийся

Паліцаі арыштавалі Карнілу, а потым прыйшлі і за
Сцепанідай. Яна не знайшла іншага выйсця, як падпаліць сваю хату, бо надзеі на
паратунак не засталося. Жанчына загубіла сябе. Яна верыла, што гэта лепш, чым
здацца ворагу. Але схаваная бомба набывае асаблівы сэнс. Гэта сімвал народнай
помсты. Аб гэтым сведчаць апошнія думкі Сцепаніды: “Добрым людзям не трэба
ведаць, дзе бомба, а гэтыя хай шалеюць. І не спяць не ўдзень, ні ўначы – баяцца
да скону”. Сцепаніда, на першы погляд, зрабіла глупства. Але я лічу, што яна
здзейсніла сапраўдны подзвіг – засталася чалавекам.
Адначасова
станоўчымі і адмоўнымі можна назваць Гужа, Каландзёнка і Недасеку. Самы жорсткі
з іх быў Гуж. Ён здзекаваўся з людзей нават дзеля свайго задавальнення. Такім
чынам ён помсціў за раскулачванне бацькі. Каландзёнак у гады
калектывізацыі стараўся дагадзіць, дапамагаў адшукваць «ворагаў»
народа і за паклёпніцтва яго нават ўзнагародзілі ботамі. Калі прыйшлі фашысты,
ён стаў служыць ім так жа, як калісьці служыў савецкай уладзе. 
Не лепшы за іх і
Антось Недасека, які служыць у паліцыі за муку, абутак і вопратку і лічыць, што
ратуе сваю сям’ю, але сам прызнаецца , што па загадзе павесіў бы і роднага
брата.

Такія здрадніцтва
даказваюць, што не кожны чалавек мае дастаткова сіл і смеласці, каб
супрацьстаяць ворагу. Слабы лепш здрадзіць свайму народу і будзе жыць у
дастатку (бо так значна лягчэй), чым стане на шлях барацьбы і
непадпарадкавання. Цяжкасці і небяспека заўсёды з’яўляюцца асноўнымі
перашкодамі для правільнага выбару. Я лічу, што не заслугоўвае павагі той, хто
дзеля сябе самога, дзеля пасады гатовы на здрадніцтва. І нікога не апраўдваюць
нават цяжкія ваенныя гады

Зварот аўтара да эпізодаў даваеннага жыцця

Васіль Быкаў адным з першых у нашай літаратуры пачаў асэнсоўваць і адлюстроўваць трагедыю беларускага народа ў гады калектывізацыі. Зварот да памяці пра мінулае герояў, перажытае — важны творчы прыём, якім карыстаўся В. Быкаў у большасці твораў. Упершыню ў аповесці «Знак бяды» мінулае герояў — іх даваеннае жыццё — набывае раўнапраўнае мастацкае адлюстраванне з жыццём у акупацыі. Пісьменнік выявіў сувязь мінулага з сучасным, абгрунтоўваючы матывы паводзін і ўчынкаў герояў у час вайны. Гэта датычыцца вобразаў як Петрака і Сцепаніды, так і здраднікаў-паліцаяў.

У аповесці «Знак бяды» падзеі таго часу мы бачым праз успаміны галоўных герояў, пераважна Сцепаніды. Шчырая і сумленная, яна імкнулася жыць па справядлівасці, верыла ў новае сацыялістычнае жыццё. Але гэта вера не зрабіла яе, як і многіх, жорсткай, бяздушнай выканаўцай рэзалюцый раённага начальства. З уласцівым ёй пачуццём справядлівасці Сцепаніда пратэстуе супраць раскулачвання і высылкі сумленных гаспадароў-працаўнікоў, якімі былі сем’і Ладзімера Багацькі, Лявона Багацькі, Івана Гужова.

У новым савецкім жыцці, да якога пацягнулася Сцепаніда, яе многае здзіўляла, многае было незразумелым. Яна на пэўны час акрыяла душой, бы памаладзела, хадзіла на лікбез, стала членам камітэта беднаты. Затым, хоць з насцярожанасцю, перасварыўшыся з Петраком, уступіла ў калгас. Іншыя ж высялкоўцы ставіліся да калгаса з недаверам, назіралі за справамі першых калгаснікаў і сумняваліся. Але зверху, з раёна, нават з вобласці, усё ездзілі і ездзілі «разумныя людзі», прымушалі недаверлівых уступаць у калгас, спачатку пагражалі, а потым і раскулачвалі гаспадароў.

Найбольш выразна пра суровы і бязлітасны час калектывізацыі сведчаць эпізоды-малюнкі сходаў і пасяджэння камітэта беднаты ў Выселках. На іх адбываліся спрэчкі мясцовых актывістаў, раённых упаўнаважаных з сялянамі, якія не верылі ў поспех калгасаў, не хацелі пазбаўляцца нажытай цяжкай працай уласнай гаспадаркі. Агітуюць за калгас упаўнаважаныя Касмачоў і Новік, старэйшы сын мясцовага селяніна Недасекі. Касмачоў, як адзначыў аўтар, былы настаўнік гісторыі.

На сходах ён падбіраў разумныя словы, яму людзі верылі, «націскаў на сазнацельнасць серадняка». Вясковы хлопец Недасека, стаўшы пры савецкай уладзе начальнікам, змяніў бацькава прозвішча — стаў Новікам. «Спрытны быў і ў дзяцінстве, няблага вучыўся ў школе, а пасля — на настаўніка ў Віцебску, але настаўнікам рабіць не схацеў, падаўся ў кіраўнікі».

Відавочна, што адным са спосабаў стварэння характару мясцовага кіраўніка з’яўляецца яго маўленне — выказванні, напоўненыя тагачаснымі палітычнаагітацыйнымі выразамі. Гэты ж Новік настойліва прапануе даць «адпор сабатажнікам калгаснага руху» і раскулачыць Гужова Івана «як кулацкага падпявалу і сабатажніка». Новік і сам прызнае, што ў яго суседа Гужова «зямлі небагата», але яго віна ў тым, што ён упарта не хацеў ісці ў калгас. Гэты селянін быў не багацейшы за іншых, а больш руплівы і цягавіты ў працы. Апраўдваючы аднавяскоўца, Сцепаніда разважае: «Меў двух сыноў, работнікаў у самай сіле, а тры мужыкі ў гаспадарцы — гэта табе не тры бабы».

Так праз думкі Сцепаніды паказваецца драматызм падзей калектывізацыі. Яна паспрабавала абараніць Гужа (так яго звалі аднавяскоўцы), сказала, што гэта несправядліва, і тут жа сама выклікала гнеў Новіка і пачула пагрозы: «Якая справядлівасць, цётка? У вас цемрашальства ў галаве, адсталае ўяўленне пра нейкую някласавую справядлівасць! А мы, бальшавікі, кіруемся адно класавай справядлівасцю: ніякай пашчады ворагу! Той, хто стаіць на нашым шляху, нам вораг, і мы яму ламаем хрыбет. Інакш новага жыцця нам не бачыць. У вас капітулянцкія, праваўкланісцкія погляды, якія трэба бязлітасна выкараніць!»

Пісьменнік пераканаўча паказаў, як віхурна-незразумелы новы час даў магчымасць зрабіць кар’еру зайздросным, нікчэмным, амаральным людзям, якія потым выкарыстоўвалі сваё становішча, каб помсціць тым, хто быў лепшы за іх. Такім у аповесці з’яўляецца і Патап Каландзёнак. Ён, зразумеўшы і ацаніўшы магчымасці новага жыцця, пачаў праяўляць «класавую пільнасць»: пісаў паклёпы на аднавяскоўцаў і пасылаў іх у раённую газету. Селькору-даносчыку верылі, яго допісы друкавалі, бо чыноўнікам-кар’ерыстам патрэбны былі высокія паказчыкі і па калектывізацыі, і па раскулачванні. Па паклёпніцкім даносе Каландзёнка чарговай ахвярай раскулачвання стала працавітая сям’я Ладзімера Багацькі.

Сцепаніда спрабавала абараняць праўду і чалавечнасць у гэты складаны час. Па яе перакананні, кожнаму чалавеку «трэба быць памяркоўным, ашчадным, справядлівым і добрым. Бо тваё зло супраць некага можа абрынуцца яшчэ з большай сілай назад, на цябе самога, тады ой як стане балюча». Несумненна, у гэтых радках гучыць і аўтарскі роздум пра меру адказнасці кожнага чалавека за свядомае або міжвольнае зло. Гэты маральны прынцып прымушае Сцепаніду рашуча выступіць супраць гвалтоўнай калектывізацыі.

У творы пісьменнік паказаў шэраг трагедый з жыцця высялкоўцаў, якія былі абумоўлены рэпрэсіямі. Несправядлівага раскулачвання сям’і Ладзімера Багацькі не вытрымлівае малады міліцыянер Васіль Ганчарык. У адчайным кроку разумнага і сумленнага юнака трэба бачыць не толькі яго асабістую драму, але і пратэст супраць несправядлівасці, якую чынілі людзі ў адносінах адзін да аднаго. Нават шчырага прыхільніка калгасаў — старшыню Лявона Багацьку — потым беспадстаўна арыштавалі. Сцепаніда збірала подпісы ў яго абарону і адправіла Петрака ў Мінск да старшыні ЦВК Беларусі Аляксандра Чарвякова, каб ён дапамог выручыць з бяды сумленнага чалавека, названага ворагам савецкай улады.

Упершыню ў аповесці «Знак бяды» В. Быкаў звярнуўся да стварэння вобраза канкрэтнай гістарычнай асобы. У творы выразна паказаны лепшыя якасці чалавека і кіраўніка Аляксандра Чарвякова, яго дэмакратызм, чалавечнасць, разуменне супярэчнасцей тагачаснага жыцця, спагада да чалавека працы. Гэта выявілася ў адносінах Чарвякова да калгаснікаў — Петрака і Сцепаніды. Сёння вядома, што гэты дзяржаўны дзеяч, як і многія іншыя, стаў ахвярай сталінскіх рэпрэсій. Васіль Быкаў пераканаўча паказаў, што ў перадваенны час Галгофай была ўся Беларусь і тое, што адбывалася, — вялікая нацыянальная трагедыя.

Асуджэнне прыслужнікаў акупацыйнага рэжыму. Недасека, Гуж, Каландзёнак

Што такое чалавек перад знішчальнай сілай абставін? Зноў і зноў у кожным творы ўзнімаў гэта пытанне В. Быкаў, прасочваючы ўчынкі і лёсы не толькі духоўна моцных людзей, але і людзей слабых, нікчэмных. Шмат увагі ў гэтым творы ўдзяліў празаік вобразам прыслужнікаў акупантаў, якія чынілі здзек над мірным насельніцтвам. Менавіта паліцаі, «свае» людзі-нелюдзі загубілі Петрака і Сцепаніду.

Пісьменнік дапамагаў чытачу зразумець прычыны маральнага падзення паліцаяў, расказваючы пра драматычныя падзеі 1930-х гадоў. У кожнага з іх быў свой шлях да здрады, аднак у многіх выпадках, паказваў В. Быкаў, паліцаямі станавіліся людзі, якіх пакрыўдзіла савецкая ўлада. Асабліва лютуе Зміцер Гуж, сын селяніна Івана Гужова, якога ў гады калектывізацыі несправядліва раскулачылі. Яшчэ з тых гадоў ён затаіў вялікую крыўду і нянавісць да савецкай улады і яе прыхільнікаў. Калі прынялі рашэнне аб раскулачванні іх сям’і, ён падаўся ў банду. А ў час вайны, дачакаўшыся свайго моманту, хоча адпомсціць усім былым актывістам і аднавяскоўцам за несправядлівыя адносіны да бацькі. Разам з такімі ж здраднікамі, Патапам Каландзёнкам і Антосем Недасекам, ён з’яўляецца на хутары Багацькаў, паводзіць сябе нахабна, вымагаючы выпіўку і «закусь».

Паліцаяў баяцца вяскоўцы, бо здраднікі нядаўна расстралялі «захожага чырвонаармейца», павесілі двух камуністаў, адзін з іх быў дырэктарам школы. Гуж камандаваў расправамі над местачковымі яўрэямі, рабаваў і дзяліў іх нажытак паміж паліцаямі, даваў інструкцыі іншым карнікам. Людзі памятаюць, што Зміцер Гуж быў з маленства ліхі, падлеткам абіраў сады, крыўдзіў меншых, разбойнічаў. Ён з дзіцячых гадоў узненавідзеў зямлю і працу на ёй («А начарта яна мне? Я яе з дзецкіх лет зненавідзеў. Пляваў я на зямлю»). У калектывізацыю ён некуды ўцёк ад раскулачвання, а ў вайну з’явіўся з вінтоўкай у руках, каб помсціць за мінулае.

Вяскоўцы адносяцца да Каландзёнка з агідай і адначасова баяцца яго. Усе памятаюць, колькі гора прыносілі яго паклёпніцкія даносы яшчэ ў даваенны час. Па адным з іх была беспадстаўна раскулачана сям’я Ладзімера Багацькі. Сцепаніда памятае, як у час калектывізацыі Каландзёнак разжыўся на добрыя «рэквізаваныя» боты. Малады, пісьменны, ён «усё рабіў быццам бы правільна, а нічога, апроч крыўды і нянавісці, да сябе не выклікаў у вяскоўцаў».

Перад вайной Каландзёнак быў прызваны ў войска, але праз месяц «схуднелы, у вайсковых трантах» вярнуўся: немцы адпусцілі з лагера для ваеннапалонных. «Дык во цяпер ад’ядаецца на паліцэйскіх харчах», — з непрыязнасцю думае пра яго Сцепаніда. Каландзёнак гатовы страляць і забіваць не разбіраючыся. Ён не мае ні павагі, ні літасці да сваіх аднавяскоўцаў. У паліцыю ідзе, каб выратаваць сваё жыццё, эгаістычны разлік у яго на першым плане. Для Каландзёнка і такіх, як ён, не існуе высокіх маральных, гуманістычных ідэалаў.

Антось Недасека як быццам ціхі і бяскрыўдны паліцай. Гэта знешне сімпатычны малады мужчына. Ён з’яўляецца на хутары Багацькаў разам з мясцовымі паліцаямі, выконвае ўсе даручэнні Гужа, нават скардзіцца Сцепанідзе, што і яго Гуж абяцаў застрэліць. Ён просіць у Сцепаніды паесці, і яна нават шкадуе яго («гэты сапраўды, як ягня»). Ад яго Сцепаніда даведалася пра неўзарваную бомбу, якая ляжала ля моста, але нехта падабраў. Антось Недасека тлумачыць, што ў паліцыю ён пайшоў, баючыся, каб яго не расстралялі з-за брата — савецкага работніка Новіка, што ён клапоціцца пра выратаванне сваіх шасцярых дзяцей, што паліцаем стаў па прымусе Гужа. Сцепаніда ўшчувае, што ён дарэмна запляміў сябе здрадай.

Недасека шукае сабе апраўданне: каб не дзеці, збег бы куды ў лес. Ратуючы сваіх дзяцей, ён гатовы адбіраць жыцці ў іншых, забіваць. Абмежаваны, маральна прымітыўны прыстасаванец, Недасека служыць злу. Ён гатовы дакладна выканаць самыя злачынныя загады сваіх гаспадароў, абы толькі непрыемнасці не кранулі яго. Некалі Антось падладзіўся да савецкай улады, спекулюючы сваёй беднасцю і мнага­дзетнасцю. Зараз таксама прыстасоўваецца, дбаючы толькі пра сябе.

Пятрок і Сцепаніда ўступаюць у смяротны паядынак з узброенымі, пазбаўленымі літасці і прыстойнасці паліцаямі. Праз роздумы Багацькаў пісьменнік паказаў, што парушэнне спрадвечнай народнай этыкі, хрысціянскіх уяўленняў пра дабро і зло вядзе грамадства да амаральнасці і ўсёдазволенасці, да самага страшнага падзення і злачынства — забойства свайго брата, суседа. Народная маральная ацэнка здраднікам у творы даецца і словамі «нелюдзі», «звяругі», «гадаўё».

Сочинение про Знак беды (Быков)

В центре повести “Знак беды” — человек на войне. Не всегда человек идет на войну, она сама порой приходит в его дом, как это случилось с двумя белорусскими стариками, крестьянами Степанидой и Петроком Богатько.

Читайте также:  Творческие вузы Санкт-Петербурга | РосОбразование

Хутор, на котором они живут, оккупирован. В усадьбу являются полицаи, а за ними — и фашисты. Они не показаны В. Быковым жестокими и зверствующими, просто они приходят в чужой дом и располагаются там как хозяева, следуя идее своего фюрера, что всякий, кто не ариец, — не человек, в его доме можно учинить полный разор, а самих обитателей дома — воспринимать как рабочую скотину.

И поэтому так неожиданно них то, что Степанида не готова подчиниться им беспрекослсвно. Не позволить себя унижать — вот исток сопротивления этой немолодой женщины в такой драматической ситуации.

Степанида — сильный характер. Человеческое достоинство — вот главное, что движет ее поступками. “За свою трудную жизнь она все-таки познала правду и по крохам обрела свое человеческое достоинство. А тот, кто однажды почувствовал себя человеком, никогда уже не станет скотом”, — так пишет В. Быков о своей героине.

Степанида Богатько, которая “шесть лет, не жалея себя, надрывалась в батрачках”, поверила в новую жизнь, одной из первых записалась в колхоз — недаром ее называют сельской активисткой. Но вскоре она поняла, что нет той правды, которую она искала и ждала, в этой новой жизни.

Опасаясь подозрения в потворстве классовому врагу, именно она, Степанида, бросает гневные слова незнакомому мужчине в черной кожанке: “А справедливость не нужна? Вы, умные люди, разве не видите, что делается?”

Не раз еще пытается вмешаться Степанида в ход дела, заступиться за арестованного по ложному доносу Левона, отправить Петрока в Минск с прошением к самому председателю ЦИК. И всякий раз ее сопротивление неправде натыкается на глухую стену.

Не в силах изменить ситуацию в одиночку, Степанида находит возможность сохранить себя, свое внутреннее чувство справедливости, отойти от того, что творится вокруг: “Делайте что хотите. Но без меня”.

Именно в предвоенных годах следует искать источник формирования характера Степаниды, и не в том, что она была колхозницей-активисткой, а в том, что сумела не поддаться всеобщему упоению обманом, пустыми словами о новой жизни, сумела не поддаться страху, сумела сохранить в себе человеческое начало.

И в годы войны оно определило ее поведение. В финале повести Степанида погибает, но погибает, не смирившись с судьбой, а сопротивляясь ей до последнего. Один из критиков заметил иронически, что “был велик урон, нанесенный Степанидой армии врага”. Да, видимый материальный урон не велик.

Но бесконечно важно другое: Степанида своей гибелью доказывает, что она — человек, а не рабочая скотина, которую можно по корить, унизить, заставить подчиниться. В сопротивлении насилию проявляется та сила характера героини, которая как бы опровергает смерть, показывает читателю, как много может человек, даже если он один, даже если он в безвыходной ситуации.

Рядом со Степанидой Петрок показан как характер если не противоположный ей, то, во всяком случае, совсем иной — не активный, а скорее робкий и мирный, готовый к компромиссу.

Бесконечное терпение Петрока основано на глубоком убеждении, что можно с людьми поговорить добром. И лишь в конце повести этот мирный человек, исчерпав весь запас своего терпения, решается на протест, открытый отпор.

Народная трагедия, показанная в повести В. Быкова “Знак беды”, раскрывает истоки подлинных человеческих характеров.

Мастацкая сімволіка твора

Аповесць «Знак бяды» арыгінальная тым, што свае маральна-філасофскія ацэнкі падзей В. Быкаў увасобіў не толькі праз вобразы галоўных герояў — Петрака і Сцепаніды, але і пры дапамозе шэрагу вобразаў-сімвалаў, быкаўскіх знакаў бяды: мёртвы жаваранак, Галгофа, крыж, неўзарваная бомба і інш. Гэта сведчыць пра тое, што творча-эстэтычная сістэма пісьменніка ўскладняецца і ўзбагачаецца за кошт умоўна-міфатворчых сродкаў і набыткаў духоўнай культуры беларускага народа і агульначалавечых традыцый.

Абноўлена-сімвалічнае значэнне набывае і само месца дзеяння — хутар, які ў літаратуры з 1920-х гадоў і да нядаўняга часу ўспрымаўся як сімвал уласніцтва. У творы В. Быкава менавіта на хутары адбываецца сутыкненне дабра і зла, разгортваецца смяротны паядынак людскага з нялюдскім. Сімвалічна, што твор пачынаецца з апісання зруйнаванага, здзічэлага месца, дзе некалі быў хутар і жыццё ішло па спрадвечных законах. Сюды не вярнуліся чаканыя дзеці Багацькаў, каб адрадзіць жыццё.

І гэта невыпадкова ў творы. У пасляваенным савецкім жыцці хутарскі ўклад не меў перспекты­вы. Але пісьменнік паказаў, што менавіта хутаране Пятрок і Сцепаніда выявілі высокую маральнасць, сцвердзілі вялікую духоўную моц чалавека.

Мёртвую птушку — жаваранка — Пятрок і Сцепаніда знайшлі па дарозе ў царкву на маладой руні ўпершыню засеянага свайго поля. Было гэта якраз у Вербную нядзелю перад Вялікаднем. І гэтыя акалічнасці па аўтарскай задуме не выпадковыя, а маюць глыбокі сэнс. Маладыя на той час гаспадары ўстрывожыліся гэтым знакам, які нёс дрэнныя прадчуванні. Поле належала пану Яхімоўскаму, у якога яны да савецкай улады служылі парабкамі. Новая ўлада адабрала ў старога пана зямлю і аддала парабкам. Самагубства Яхімоўскага ў Вербную нядзелю, мёртвы жаваранак у жытнёвай руні маладых гаспадароў сталі знакамі бяды іх будучага жыцця.

Неўрадлівае поле Багацькаў і крыж, устаноўлены Петраком на ім, вяскоўцы называлі Петраковай Галгофай. Ад цяжкай працы на гэтым полі сканаў конь, знясіліўся сам Пятрок. Набожны чалавек, ён ставіў на гэтым полі крыж са словамі «Памажы, Божа, не адступіся ад рабоў тваіх», спадзяваўся, што Усявышні адвядзе бяду ад гэтай зямлі і ад іх, людзей, якія тут працуюць. Сама назва — «Галгофа» — сімвалізуе слёзы, працу і людскія пакуты. Хутар стаў сапраўднай Галгофай, дзе Пятрок і Сцепаніда гінуць, баронячыся ад чужынцаў.

Вялікі драўляны крыж, які ставяць на неўрадлівым полі Багацькі, просячы гэтым дапамогі і спагады ва Усявышняга, а пасля спілаваны камсамольцамі, увасабляе драматызм жыцця чалавека. Пры дапамозе гэтага сімвалічнага вобраза аўтар падказаў чытачу, што яго героям давядзецца прайсці праз вялікія выпрабаванні і пакуты. Лёсы Петрака і Сцепаніды, іх пакутніцкая гібель нагадваюць лёс і пакуты Ісуса Хрыста. Несумненна, што гэтыя вобразы-сімвалы, матывы выпрабаванняў волі, маралі, духоўных якасцей герояў маюць біблейскае паходжанне.

Ёмісты і глыбокі філасофскі падтэкст нададзены старонкам твора, дзе В. Быкаў праводзіў думку пра яднанне чалавека і прыроды, селяніна і зямлі. Нават валун бялее для Сцепаніды ўкормленым парсюком. Заўважыўшы гэта, А. Адамовіч пісаў: «Чалавек і прырода, аблашчаная катаржнай працай зямля, жывёльны свет (карова, парсючок, куры гаспадарлівай Сцепаніды) — усё гэта ў аповесці Быкава нароўні з самым галоўным». Сапраўды, у аснове паняццяў пра дабро і зло, сапраўдную культуру ляжаць земляробскія па прыродзе сваёй, а значыць вясковыя, уяўленні.

Глыбокі псіхалагізм аповесці

Аналітычнае даследаванне В. Быкавым духоўнага свету і маральнага аблічча герояў дазваляе гаварыць пра псіхалагізм як важную рысу яго пісьменніцкага стылю. Аўтарскі псіхалагізм у аповесці «Знак бяды» раскрыўся ў поўным і падрабязным выяўленні пачуццяў, думак, перажыванняў многіх герояў твора, але найперш Петрака і Сцепаніды.

Асабліва ўважліва, шматпланава і дэталёва пісьменнік даследаваў ўнутранае аблічча, душэўнае жыццё Сцепаніды, паказваў то драматычныя сумненні гераіні, то рашучыя дзеянні ў розных абставінах. Аўтар на працягу твора падкрэсліваў бескампраміснасць, прынцыповасць характару гераіні. Яшчэ з даваеннага часу высялкоўцы, аднавяскоўцы Сцепаніды, памятаюць яе сумленнасць і смеласць: некалі на калгасным сходзе яна ў прысутнасці прадстаўніка раёна «збэсціла» кладаўшчыка, злодзея і п’яніцу, і таго знялі з працы і нават хацелі судзіць.

Сцепаніда абараніла жанчын-калгасніц, на якіх зласліўцы ўзвялі марны паклёп, што яны крадуць лён. Яна намагалася знайсці паратунак ад несправядлівай гвалтоўнай калектывізацыі ў Выселках і ваколіцах, беспадстаўных раскулачванняў сваіх працавітых землякоў. Але гэта адважная і сумленная жанчына была бездапаможнай у тых абставінах. Васіль Быкаў псіхалагічна дакладна апісаў балючыя перажыванні Сцепаніды, звярнуў увагу на яе смеласць выказвацца, горача і эмацыянальна пратэставаць супраць несправядлівасці — адкрыта, перад усімі, на сходзе.

З псіхалагічнай дакладнасцю майстар слова перадаў Сцепанідзіны гнеў і абурэнне гвалтам, што чынілі партыйныя актывісты над працавітымі вяскоўцамі, сярод якіх не было багацеяў, «класавых ворагаў», «прыгнятальнікаў»: «Голас яе напяўся ў нервовай узрушанасці, і гэта ўсе адчулі. Яе ўсю хапіла нейкая ўнутраная гарачка, плечы адразу спатнелі, вочы заслала невідушчым туманам, хвіліну яна не ведала, што сказаць ім і што падумаць самой. А яны ўсе тут — мужчына за сталом, Касмачоў ля яго, аднавокі Лявон і нават Ганчарык — з нейкай напружанай увагай знямелі і толькі чакалі, што скажа яна. І яна дужа не ў лад са сваімі пачуццямі зарагатала нядобрым нервовым рогатам, якога аж сама спалохалася, бо адчула, што гэты яе смех вось-вось абарвецца нечым жахлівым.

— Дурні вы! — раптоўна прыцяўшы смех, выпаліла яна. — Ёлупы! Каго раскулачваеце? Тады ўсіх раскулачвайце! Усіх да аднаго! І калгаса не трэба будзе. І ніякага клопату. Давайце ўсіх! І мяне таксама — парабчанку пана Яхімоўскага. І яго вунь — беззямельнага Ганчарыка! Усіх!»

Пісьменнік падкрэсліваў важнейшыя рысы характару гераіні — шчырасць, спагаду ў адносінах да людзей і імкненне да справядлівасці: яна была абурана намерам беспадстаўнага раскулачвання вяскоўцаў-працаўнікоў, гэтай «відавочнай несправядлівасцю». Сцепаніда звяртаецца да кіраўнікоў сходу, якія, па трапнай ацэначнай характарыстыцы аўтара, «спакойна сабе сядзелі, як пні, — нязрушна, упэўнена».

Веліч, стойкасць характару Сцепаніды выявіліся і ў час вайны. Яна з трывогай думала, што «з Петраком у такі кляты час прападзеш напэўна», папракала Петрака за яго чалавечую мяккасць: «Няма жаднай цвёрдасці, мужчынскай самавітасці, з кожным ён гатоў быў пагадзіцца». Сцепаніда ведала, што нахабнікам, ілгунам трэба даваць адпор, каб «не ўзбіліся на карак». Калі ўзброеныя паліцаі Гуж і Каландзёнак, дэманструючы сваю вялікую ўладу над людзьмі, з’явіліся на хутары, Сцепаніда, у адрозненне ад Петрака, паводзіць сябе годна і незалежна.

Гэта трапна падкрэсліваў пісьменнік-псіхолаг: «Яна іх не баялася, бо не паважала іх. Болей таго — яна іх ненавідзела. Зрэшты ёй не было да іх справы, у тым жыцці, якое абрынулася на свет, яна адчувала перавагу сваёй спрадвеку ўстаноўленай праўды і, пакуль у яе было тое адчуванне, магла смела глядзець кожнаму ў вочы».

Для ўвасаблення характару, псіхалогіі герояў пісьменнік карыстаўся рознымі мастацка-выяўленчымі сродкамі, але часцей за ўсё прыёмам перадачы думак герояў, іх унутраных маналогаў, а таксама ўжываў эмацыянальна напоўненыя выказванні, апісанні жэстаў, мімікі, рухаў.

З трапнай псіхалагічнай матывацыяй аўтар ствараў і вобразы іншых герояў твора, асабліва пана Яхімоўскага, паліцаяў Каландзёнка, Гужа, Недасекі, а таксама Васіля і Янкі Ганчарыкаў, Карнілы, Анюты Багацька. З псіхалагічнай дакладнасцю праз асабістыя трагічныя лёсы герояў пісьменнік-гуманіст узнаўляў трагічныя часы ў жыцці беларусаў у ХХ стагоддзі.

Анализ повести «Знак беды»

В центре событий мы видим пожилую пару, которые живут недалеко от села, куда приходят немецкие оккупанты и занимают их дом. Поначалу Петрок слушается их и делает все, что они прикажут, а Степанида, противоположность мужа, не подчиняется полицейским и немцам и не слушается их приказов. Они очень удивлены поведением женщины и тем, как она дает понять им, что не рабыня.

Все это, конечно, плохо отзывалось на супругов и не обошлось без издевательств над женщиной и избиением мужчины. После того, как полицейские бросили Петрока в тюрьму, его жена решила отомстить врагам и выкупила бомбу с дефектом, чтобы сорвать мост, который находиться в селе. Но вскоре об этом узнают полицейские и приходят арестовать Степаниду, которая в то время закрывается в доме и поджигает его.

Сильный характер и стойкость Степаниды дают уверенность в том, что еще остались хорошие люди в этом мире, ведь такие, как она, всегда побеждают и выходят из любой ситуации победителем. Также ей присущи такие черты характера как милосердие и доброта.

Примером может быть то, как она помогла глухонемому сельскому мальчику. Он замерз, и она дала ему теплые вещи, чтобы он не заболел. А Петрок — совсем другой человек. Ему присутствуют мягкость и покорность.

Он просто хотел спокойно жить и вести свое хозяйство на земле, которую с таким трудом получил. А Степанида хотела справедливости и честности, чтобы хорошим и плохим людям действительно досталось по заслугам.

В книге автор рассказывает о тяжелых временах людей, переживших Великую Отечественную войну. Он показывает героизм и силу в поступках простой женщины, которая борется за свою свободу и уважение к ней.

Спрятав ту бомбу, Степанида решила трагически умереть. Это был героический поступок, ради которого она не переступила черту и осталась верной себе, но заставила врагов бояться, так как тайну о местонахождении бомбы она забрала с собой.

И смысл в том, что всегда нужно собираться со всеми своими силами и давать отпор врагу. Но не стоит забывать о том, кто ты, какие твои моральные принципы, и какая твоя правда, чтобы не переступить за пределы, к которым уже не сможешь вернуться. Нужно всегда оставаться человеком.

Гераічнае i трагічнае
у аповесці В. Быкава “Знак бяды”

»
Аповесць «Знак бяды» — твор,
у якім па мастацку глыбока паказаны такія
гістарычныя падзеі, як рэвалюцыя, калектывізацыя,
вайна з фашызмам, духоўны стан народа
на перакрыжаванні эпох. Вельмі выразна
ва ўступе да твора аўтар стварае вобраз
часу. Разбуранае гняздо, дзе засталіся
рэшткі былога жыцця, а цяпер усё скорана
тленам і небыццём, з’яўляецца знакам бяды.
Атмасфера, якая акружае жыццё герояў
аповесці, Петрака і Сцепаніду Багацькаў,
напружаная, трывожная. Прывід бяды адчуваецца
ў пагрозлівым гуле нямецкага грузавіка,
у прарэзлівым крыку пастушка.

Пятрок 
і Сцепаніда Багацькі — звычайныя 
сяляне. Іх жыццё — гэта цяжкая праца 
на неўрадлівай камяніцы. Яны не
чакаюць ад лёсу палёгкі, па-хрысціянску 
прымаюць героі ўсё наканаванае 
лёсам.

Читайте также:  Для чего писателю вступать в союз

Шмат 
у паводзінах людзей залежыць ад грамадскіх
абставін. Калі б не было гвалтоўнай калектывізацыі
ў вёсцы, то не было б, напэўна, даносчыка
Каладзёнка, не ўзненавідзеў бы ўвесь
свет сын кулака Гуж, не застрэліўся б
Васіль Ганчарык. Ён свята верыў у савецкую
ўладу. А яна вымусіла яго адпраўляць у
Сібір сям’ю каханай дзяўчыны Анюты. Ад
перажытага шоку анямеў яго малодшы брат
Янка.

Актуальнасць маральна-філасофскай праблематыкі твора. Вастрыня трагедыйнага канфлікту

Аповесць «Знак бяды» не толькі на антываенную тэму, але і пра трагізм нашай гісторыі ў 1920—1930-я гады, які помніўся В. Быкаву з маленства. Асноўныя падзеі твора разгортваюцца ў час фашысцкай акупацыі ў Беларусі, на хутары, дзе жывуць галоўныя героі — Сцепаніда і Пятрок Багацькі. Прататыпамі персанажаў аповесці, па прызнанні пісьменніка, сталі яго бацькі і блізкія родзічы.

Яны не верылі свайму шчасцю, часам здавалася сном, што яны маюць сваю зямлю. Але гэта радасць азмрочвалася тым, што зямля ўсё ж была не зусім свая: савецкая ўлада забрала яе ў пана Адольфа Яхімоўскага. Ён быў «жывым дакорам» новым гаспадарам, дажываў побач, нагадваючы Багацькам, што на чужым няшчасці шчасця не здабудзеш.

Сёння нашым грамадствам прызнана, што гвалтоўнае правядзенне калектывізацыі прывяло ў выніку да разарэння краіны, вынішчыла ў душы селяніна пачуццё гаспадара сваёй зямлі і любоў да працы. У пачатку Вялікай Айчыннай вайны многія зняволеныя ў турмах, высланыя ў Сібір і на Поўнач людзі, у тым ліку і несправядліва пакрыўджаныя савецкай уладай, былі вызвалены. Некаторыя з іх, помсцячы савецкай уладзе, станавіліся калабарантамі — здраднікамі, карнікамі, памагатымі фашысцкіх акупантаў. Менавіта «свае», паліцаі, распраўляюцца са сціплымі і духоўна прыгожымі людзьмі — Петраком і Сцепанідай Багацькамі.

Прыхільнік балючай, бязлітаснай праўды пра трагічную гісторыю нашага народа, В. Быкаў першым у беларускай літаратуры ў «Знаку бяды» паказаў горкую праўду 1930-х гадоў і асудзіў здрадніцтва, нечалавечую жорсткасць фашысцкіх прыслужнікаў. Праблематыка аповесці актуальная ва ўсе часы. Паказваючы змаганне дабра са злом, аўтар сцвярджаў непераможнасць сіл дабра, маральнасць, духоўную нязломнасць нашага народа.

Уводзіны

Аповесць «Знак бяды», надрукаваная ў 1982 годзе, займае асаблівае месца ў спадчыне В. Быкава і ў беларускай літаратуры ХХ стагоддзя. Яе з’яўленне стала падзеяй у грамадска-літаратурным жыцці. Гэта аповесць найперш пра вайну, але таксама і пра трагедыю беларускага сялянства ў гады калектывізацыі, ганебнасць калабаранцтва — здрады свайму народу і краіне. Важна, што галоўныя героі твора — не франтавікі, не партызаны, а сяляне, мірныя жыхары хутара.

СІСТЭМА СІМВАЛАЎ У АПОВЕСЦІ В. БЫКАВА «ЗНАК БЯДЫ»

Геніяльным з’яўляецца толькі такі твор мастацтва,
які адначасова ўяўляе з сябе сімвал і даклад-нае выражэнне рэчаіснасці.
Гі дэ Мапасан

Аповесць «Знак бяды», адзначаная ў 1986 годзе
Ленінскай прэміяй, — адна з вяршынь творчасці В. Быкава, адметная
з’ява ў гісто-рыі літаратуры. Як і ў іншых сваіх творах, пісьменнік
звяртаецца да падзей перажытай вайны. Галоўнае для аўтара —
не адлюстра-ваць ваенныя дзеянні з гістарычнай даклад-насцю,
а паглыбіцца ў псіхалогію чалавека пад-час жорсткіх выпрабаванняў.
Васіль Быкаў ставіць сваіх герояў перад выбарам. I затым тлумачыць
нам, чаму яны выбралі менавіта тое, а не іншае. Пры гэтым пісьменнік
заўсёды пад-крэслівае сувязь выбару, зробленага героямі, з усім
перажытым імі, жыццёвым вопытам, атрыманай у спадчыну ад бацькоў
мараллю. Нягледзячы на жыццёвую аснову аповесці (правобразамі
галоўных герояў з’яўляюцца бацькі пісьменніка), «Знак бяды»
— твор сімва-лічны. Гэта становіцца зразумелым яшчэ з прадмовы:
маляўнічая паўжывая старая ліпа, «абгарэлая і аднабокая, з тоўстым
каржакава-тым камлём, у якім зеўрала прамая шчыліна дупла»,
выступае як сімвал разбурэння, заня-паду, абарванага жыцця.
Нават птушкі бая-ліся сесці на яе голле, бо «сваім птушыным
інстынктам адчувалі ў гэтым знявечаным дрэве злую прыкмету няшчасця,
знак даўняй бяды».

У пачатку твора апісваецца звычайны побыт
старых хутаран Петрака і Сцепаніды, іх небагатая гаспадарка,
немнагаслоўныя размовы, невясёлы роздум аб канцы жыцця. Ста-рыя
думаюць пра дзяцей, ад якіх даўно не было вестак, пра зверствы
акупантаў. Галоўныя героі спачуваюць адно аднаму, крыху іранізуюць:
Пятрок з жончынай нявытрыманасці, рэзкасці, канфліктнасці, а
яна з яго бесхарактарнасці, пакорнасці абставінам. Абое спадзяюцца
пера-жыць цяжкі час разам. Але, як ні стараецца Пятрок прыстасавацца
да абставін, як ні спрабуе Сцепаніда адносіцца спакойна, стрымана
да новых гаспадароў жыцця, у іх нічога не атрымліваецца.

Паказ жыцця галоўных герояў поўны зна-каў
бяды, сімвалаў нязбытнасці ўсіх намаган-няў да лепшай долі.
Атрымаўшы свой надзел, бязмерна шчаслівыя маладыя Пятрок і Сцепа-ніда
пачулі з вуснаў старога пана Яхімоўскага, што будаваць шчасце
за кошт іншых нельга, і іх нястрыманая радасць адразу патухла.
Аг-лядаючы палеткі, маладыя гаспадары знаход-зяць на зямлі мёртвую
птушку — старадаўняя прыкмета няшчасця, пакут. Упаўшая ад не-пасільнай
працы кабылка — знак непамернасці ўзваленага на чалавека цяжару.
I, нарэшце, Галгофа — біблейскі сімвал пакут Петрака і Сцепаніды.
Абодва шчыра верылі, што гэта зямля зачараваная, што яны робяць
усё, што ад іх за-лежыць, каб чакаць добрага ўраджаю. Яны не
адмаўляліся несці свой крыж да канца і спадзяваліся на Бога:
«А мо і праўда паможа? Адвя-дзе праклён ад гэтай клятай людзьмі
і Богам зямлі». I ўраджаі былі: і добрыя, і благія, зям-ля прымала
чалавечы клопат аб ёй і як-неяк вяртала сваім дабрадзеям дары.

Самы яркі сімвал у аповесці — зруйнаванне
вясковымі камсамольцамі крыжа на Галгофе. Яго спільвалі Петраковай
пілой, ды яшчэ і ву-чылі, што забабоны — перажытак. Гэта знак
поўнай маральнай разбэшчанасці, уседазволу. Чаго ж здзіўляцца
бесцырымоннаму абыхо-джанню немцаў з паланёным народам? I ўсё
ж паводзіны паліцаяў падаюцца болын страш-нымі, жорсткімі, бесчалавечнымі
— яны ж усё-такі свае, вясковыя. Пятрок і Сцепаніда гінуць ад
рук сваіх суайчыннікаў, і гэта не выпадко-ва. Акупантаў можна
прагнаць з роднай зямлі, а псіхалогію ўседазволенасці, духоўнага
выні-шчэння перамагчы нельга.

Напрыканцы яшчэ сустракаецца шмат сімва-лаў.
Гэта і сон Сцепаніды пра пацука з ненажэрнай зяпай — фашысцкую
навалу. Гэта бомба — сімвал стоенага народнага гневу, перамогі
дабра над злом. «Зло не можа спарадзіць нічо-га, апроч зла,
на іншае яно няздольна. Але бяда ў тым, што людская дабрыня
перад злом бяссільна, зло лічыцца толькі з сілай і баіцца толькі
кары».

I галоўны сімвал — палаючая хата — помнік
чалавечаму духу, унутранай свабодзе, якую нікому адняць не пад
сілу.

«Знак бяды» — кніга-рэквіем і кніга-заклік.
Гэта помнік героям і ахвярам, гэта запавет не паўтараць памылак
мінулага.

О чем повесть Быкова – сюжет

Василь Владимирович Быков известный общественный деятель и участник Великой Отечественной войны, чувства боли и сожаления о которой он отразил в своих произведениях. Ведь тема войны является одной из главных и востребованных тем в русской литературе.

Именно война побудила написать такое количество произведений, в которых показана нравственность человека в трудных жизненных ситуациях.

В произведении Знак беды, которое было написано в 1982 году, автор рассказывает о не простой судьбе людей, переживавших тягостные минуты войны.

Быков показывает героизм народа и его сильный характер во всех поступках и действиях в лице простой женщины. Это повесть народная трагедия и одна из немногих которая смогла сказать правду о том тяжелом времени, постигшее каждого человека в стране.

Вначале произведения мы встречаем женщину Степаниду, которая на лугу пасет корову Бобовку. Она сельская активистка с трезвым взглядом на жизнь.

Чувства милосердия и сострадания в характере Степаниды очень ярко показывается в ситуации с глухонемым деревенским парнем Янком. Он замерз и она отправила его домой за теплыми вещами, что бы тот не заболел.

Позже Василь Владимирович рассказывает, что хутор, в котором живет Степанида, проникают фашисты. Они становятся полноправными хозяевами каждой души и травинки.  В дом каждого жителя этого хутора приходит беда, ведь они просто заселяются как хозяева и живут в своё удовольствие, унижая и оскорбляя стариков, детей и женщин.

В их понимании люди этого хутора лишь рабочие, которые не имеют ни права голоса, ни права слова. Фашистов очень сильно удивляет поведение Степаниды, которая не подчиняется им и дает понять, что она не рабыня и пользоваться собой она не даст.

Ее сильный характер, который был сформирован за пару лет до начала войны, и непоколебимость дает уверенность в завтрашнем дне, ведь такие люди со стержнем всегда побеждают и выходят из любой ситуации победителем.

В отличие от Степаниды один из героев Петрок является некоторой её противоположностью, у которого характер смирный и готовый к унижениям со стороны фашистов.

Степанида во всем произведении пытается противостоять той несправедливости, которая творится на хуторе. Но жизнь трудна и несправедлива, поэтому Быков очень тяжело показывает ее смерть, которая мучительна и невыносима.

Но мораль такова, что человек не скотина, которую можно унижать и оскорблять. Только лишь объединившись и собравшись со всеми силами можно одолеть любого врага, стоящего на нашем пути.

Сцепаніда і Пятрок Багацькі

Праз вобразы галоўных герояў, мужа і жонкі Багацькаў, пісьменнік паказаў трагізм і бесчалавечнасць вайны. Пятрок і Сцепаніда — моцныя духам людзі, і гэта моц выяўляецца ў адказныя, трагічныя моманты іх жыцця. Яны носьбіты высокіх духоўных каштоўнасцей, уласцівых беларускаму народнаму характару. Гэтыя людзі маюць гонар і сумленнасць. Пра даваеннае жыццё герояў мы даведваемся з іх успамінаў. Вытокі духоўнасці, маральнасць герояў фарміраваліся ў іх маладосці.

Яшчэ дзяўчынай некалі Сцепаніда прыйшла наймацца на жніво да гаспадара Адольфа Яхімоўскага. Ён паходзіў са знакамітага шляхецкага роду, але ад былога багацця і славы засталіся толькі хутар і прыроджаны гонар пана Адольфа. Сцепаніда старанна працавала і паважала свайго гаспадара. I ён цаніў руплівую, увішную, сумленную парабчанку і згадзіўся, калі яна выйшла замуж за Петрака, пусціць маладую сям’ю жыць у істопку. Пятрок да гэтага часу батрачыў на фальваркоўцаў, шукаў іншыя заробкі.

Савецкая ўлада забрала зямлю ў пана Яхімоўскага і надзяліла ёй парабкаў. Як працаўнікі-земляробы Пятрок і Сцепаніда былі рады атрыманым дзвюм дзесяцінам зямлі. Сцепаніда, як пісаў пісьменнік, «проста гатова была скакаць ад радасці — гэта ж падумаць: яны займеюць сваю зямлю, і без грошай, без сваркі, без судоў і прашэнняў — атрымаюць і ўсё».

Пакуты сумлення доўга не пакідалі Сцепаніду і Петрака. Былі бяссонныя ночы, поўныя трывожных прадчуванняў. Апісваючы гэта, В. Быкаў падкрэсліваў высокую маральнасць сваіх герояў, галоўным суддзёй якім было ўласнае сумленне. Але так склалася жыццё. Пісьменнік дакладна перадаў трапяткую любоў і святую пашану Петрака і Сцепаніды да карміцелькі-зямлі. Ідучы з мужам на агледзіны ўжо сваёй зямлі, «Сцепаніда дастала з палічкі свянцоныя галінкі вярбы, завязала ў хусцінку кавалак прыхаванага з Вялікадня куліча. Чысцей апрануўшыся, яны ўдваіх пайшлі на агледзіны поля».

Галоўныя героі імкнуліся будаваць сваё жыццё па працоўных і этычных традыцыях продкаў. Савецкая ўлада спачатку выклікала ў іх давер і надзею на магчымасць справядлівых адносін паміж людзьмі. У характарах галоўных герояў шмат таго, што адвеку было ў душы беларуса: жаданне жыць сумленна, ісці да людзей з дабром, жыць з працы сваіх рук, потам і мазалямі здабываць кавалак хлеба.

Але жыццё быццам папярэджвала герояў, што не ўсё складзецца шчасліва. Жыццё Петрака і Сцепаніды суправаджалі знакі бяды, і ў гэтым прачытваецца глыбокі маральна-філасофскі сэнс твора. У пачатку іх сумеснага сямейнага жыцця бяду прадказвалі словы пана Яхімоўскага пра марнасць спадзяванняў на чужой бядзе будаваць шчасце. Ды і сама нехрысціянская смерць пана Адольфа, мёртвы жаваранак у жытнёвай руні Багацькаў таксама былі знакам няшчасця. «Бедавала Сцепаніда сама не свая ад гэтага яўнага знака бяды.

Пятрок па характары вельмі цярплівы, трывалы. Памяркоўнасць паводзін свайго героя падкрэсліваў аўтар: «Ціхі і мяккі — гэткі, якімі была большасць у Выселках: страхавіты, зважлівы, трохі набожны». Калі Сцепаніда адразу супраціўляецца з’яўленню на іх хутары паліцаяў і немцаў, дык Пятрок спачатку спрабуе неяк прыстасавацца да нечалавечых умоў акупацыі. Сцепаніду то злуе, то цешыць стрыманасць характару мужа.

Аднак у цяжкі і няпэўны ваенны час Сцепаніда вельмі баіцца страціць Петрака. Душэўна далікатны, стрыманы, ён спадзяецца задобрыць паліцаяў, адкупіцца ад іх гарэлкай, каб пакінулі хутар і іх, сталых мірных людзей. З болем і роспаччу думае Пятрок пра акупацыйныя парадкі, калі жыццё чалавека залежыць ад паліцаяў, якія «людзей страляюць, нібы сабак». Упэўніўшыся, што прыстасавацца да нечалавечых умоў нельга, гэты цярплівы і трывалы селянін выказвае паліцаям агіду і нянавісць да іх.

Так у бязвыхадных абставінах выяўляюцца адвага і мужнасць, духоўная нязломнасць героя. За чалавечую годнасць, лепшае жыццё, якое некалі наступіць, плаціць сціплы гаспадар хутара самай вялікай цаной — жыццём. Пятрок не апусціўся да ўслужэння паліцаям і акупантам. У яго высакародным бунце бачыцца гераізм. I гіне ён не як ахвяра, а як герой, з перакананнем, што вернецца яго сын Федзька і здзейсніць святую помсту.

Сцепаніда па характары шчырая, рашучая, у пэўным сэнсе праўдашукальніца. Яшчэ да вайны, у час калектывізацыі, яна намагалася адстойваць справядлівасць, але гэта ёй удавалася не заўсёды. З прыходам акупантаў яна цвёрда вырашыла не ісці на кампраміс. Сцепаніда адразу пачынае ім супрацьстаяць, хоць добра разумее слабасць свайго пратэсту. Баявітасцю характару яна дапаўняе стрыманага і ціхмянага Петрака.

Пісьменнік паказаў, як у душы і свядомасці Сцепаніды выспявае рашучасць не ісці на ўступкі, нават дробязныя, ні немцам, ні паліцаям. Яна іх лічыць нелюдзямі і прагне помсты. Вырашыўшы не даць малака немцам, Сцепаніда ахвяруе вельмі дарагім у час вайны — каровай. Потым крадзе ў ворагаў вінтоўку і кідае яе ў калодзеж, за апошняга парсючка купляе бомбу ў сквапнага аднавяскоўца Карнілы. Пасля гібелі Петрака, збітая паліцаямі да паўсмерці, яна здзяйсняе гераічны ўчынак, помсцячы за ўсе здзекі, баронячы свой двор і сваю зямлю. Акружаная паліцаямі, жанчына зачыняецца ў істопцы, аблівае хату і сябе газай і падпальвае. Палаючае сялянскае жыллё ператвараецца ў непрыступную крэпасць, дзе Сцепаніда ўжо непераможная і недасягальная для ворагаў.

Читайте также:  МГТС — личный кабинет для физических лиц

Такі ўчынак галоўнай гераіні — сведчанне яе нязломнасці, роўнай вялікаму подзвігу.

Эпізоды гібелі Петрака і Сцепаніды глыбока сімвалічныя. Гэтай сімвалічнасцю прасякнуты ўвесь твор, на што ўказвае яго назва. Надзвычай шматзначнае тое, што Пятрок і Сцепаніда гінуць не ад рук фашыстаў, а ад рук сваіх аднавяскоўцаў-паліцаяў. Гібеллю Петрака і Сцепаніды аўтар адначасова перасцерагаў, што разбурэнне духоўнасці, векавой народнай маралі, жорсткасць адносін грамадства да чалавечай асобы намнога страшнейшыя за акупацыю.

Знакі бяды ў аповесці В. Быкава «Знак бяды».

3 даўніх часоў да нас дайшлі паданні, легенды,
прык-меты, варажба. Людзі верылі ў існаванне добрых і злых духаў.
Адных яны лічылі сваімі заступнікамі, а друтіх, наадварот, баяліся,
рабілі ўсё магчымае, каб задобрыць. А тых, каго зараз называюць
экстрасэнсамі, празорцамі, лічылі калдунамі. У сярэднія вякі
іх нават спальвалі на вогнішчах.

У любога чалавека ёсць нейкае больш ці менш
вы-яўленае шостае пачуццё. Нездарма ў кожнай не зусім звычайнай
з’яве ці сне чалавек спрабуе ўбачыць знак зверху. Знак, які
прадвяшчае нешта добрае ці бяду. Калі чытаеш кнігі, часта сустракаешся
з тым, што ге-роі якім-небудзь чынам адчуваюць тое, што з імі
зда-рьіцца. А калі ўзяць аповесць Васіля Быкава «Знак бяды»,
дык ледзь не ў кожным раздзеле можна знайсці нейкі знак.
Не назавеш добрым і лёгкім жыццё Сцепаніды і Петрака Багадькаў
на хутары Яхімоўшчына. Як прак-лён прагучалі для іх словы пана
Адольфа Яхімоўска-га: «На чужым і дармовым шчасця не будзе.
Мне шкада вас». 3 таго часу ўсё пайшло не так, як трэба.

У час агляду поля на Юр’еў дзень Багацькі
знайшлі мёртвага жаўранка, а гэта было вельмі дрэннай прык-метай.
Калі яны вярнуліся на хутар, то ўбачылі, што іх былы гаспадар
павесіўся. Гэта таксама прадвяшчала нейкую бяду.

Праз нейкі час не вытрымала і пала набытая
ад ста-рой гаспадаркі кабылка. Шмат нагараваліся Багацькі, пакуль
набылі каня. Пасля таго, як нарадзілася Феня, Сцепаніда доўгі
час не магла працаваць. Пятрок адзін касіў, жаў, цягнуў усю
гаспадарку, таму і надарваўся. А калі вазіў сена, яго брычка
падвярнулася. Пятрок пад-ставіў плячо і зламаў ключыцу. Два
месяцы ён адбыў у бальніцы. За гэты час у полі перастаяла і
палегла ярына. Па восені нажалі вельмі мала, ледзь вярнулі насенне.

Каб адвесці беды ад хутара, Пятрок паставіў
на ўзгор-ку крыж. Ён верыў, што крыж дапаможа. Але крыж мала
прастаяў. Яго спілавалі камсамольцы.

Вайна не мінула хутар, і пісьменнік апісвае
новыя знакі бяды. Напрыклад, надвор’е заўсёды было халод-нае,
шэрае. Вецер гнаў рваныя хмары. Сонца паказва-лася вельмі рэдка.
Амаль тыдзень кожную раніцу на хутар прылятала чорная варона.
Яна садзілася на плот і прарэзліва каркала. Накрычаўшыся, птушка
сціхала, а пасля ляцела ў гай.

Гаспадарам сніліся дрэнныя сны. У адным сне
Пят-рок убачыў нейкіх чарвей. Яны варушыліся, абкруч-валіся
адзін вакол другога, паўзлі па нагах Петрака. Пазней ён убачыў
пацука, які хаваўся ад яго. I на пра-цягу сну Пятрок спрабаваў
забіць яго.

Сцепаніда сніла, што яна карабкаецца на нейкую
гару і валачэ за сабой цяжкі груз. Гэты цяжар цягне яе ўніз.
Рукамі не было за што ўчапіцца. Але ўсё роў-на Сцепаніда паўзла,
тым больш, што верх быў ужо блізка. Ёй патрэбны былі сілы хоць
яшчэ на два крокі. А раней, яшчэ да вайны, Сцепаніда часта сніла,
што гарыць Яхімоўшчына.

Не падманулі знакі. Спачатку на хутар прыехалі
паліцаі, затым немцы. Пасля збілі Сцепаніду так, што яна не
магла ўстаць. Забралі і забілі Петрака. Нарэш-це, згарэла Яхімоўшчына,
а ў агні загінула Сцепаніда.

«Свае» і чужыя ў аповесці Васіля Быкава «Знак
Бяды».

Аповесць В. Быкава «Знак бяды» адметная.
Вайна ў ёй разглядаецца праз успрыняцце яе мірнымі жыхарамі,
для якіх уласны хутар становіцца месцам здзекаў і гвалту, своеасаблівай
Галгофай. Мінулая вайна, на думку В. Быкава, паказала, «якім
высокім і якім нізкім можа быць чалавек, да якой велічы могуць
узняцца адны і да якой нізасці апусціцца другія». Таму
ў творы пісьменнік (выдатны псіхолаг) імкнецца выявіць прычыны
здрадніцтва, прыстасавальніцтва, маральнага падзення адных і
духоўнай велічы, высакароднасці, нязломнасці духу другіх. Зразумела,
што здрадніцтва не можа нарадзіцца далёка ад нас, саміх сябе.
Яно найбольш праяўляецца ў часы цяжкіх выпрабаванняў, калі чалавек
стаіць на мяжы выбару паміж жыццём і смерцю. Адны выбіраюць
жыццё і тым самым здраджваюць сабе, радзіме, народу, пачынаюць
прыслужваць іншаму рэжыму, прыстасоўваюцца да выгаднай для сябе
сітуацыі. Другія (напрыклад, Сцепаніда) з першых дзён не мірацца
з новымі парадкамі, свядома канфліктуюць з няпрошанымі гасцямі,
змагаюцца з ворагам да апошняга ўздыху. «Сваімі» і
адначасова чужымі ў аповесці паказаны Гуж, Каландзёнак і Недасека.
Сярод усіх паліцаяў сваёй жорсткасцю, бесчалавечнасцю вылучаўся
Гуж, які яшчэ да вайны, пасля раскулачвання бацькі, з абрэзам
паляваў на людзей. У перыяд акупацыі ён зноў адчуў сваю сілу.
Упіваючыся неабмежаванай уладай, Гуж здзекаваўся з людзей не
толькі па загадзе немцаў, але і дзеля свайго задавальнення.
З лютай нянавісцю спрабаваў ён адпомсціць за даўнюю крыўду.
Яшчэ больш небяспечным (з-за сваёй затоенасці, непрадказальнасці
ўчынкаў) з’яўляецца Каландзёнак — «няўклюда лягчоная, ні
хлопец, ні дзеўка — паскуда адна». У гады калектывізацыі
ён прыкідваўся прыхільнікам новых змен, дапамагаў адшукваць
«ворагаў» народа і за паклёпніцкі данос нават быў
узнагароджаны рэквізаванымі ботамі. З прыходам фашыстаў ён з
лёгкасцю і спраўна стаў служыць фашысцкай сістэме так жа, як
калісьці служыў савецкай уладзе. В. Быкаў, удзяляючы ў аповесці
значнае месца паліцаям, бачыў у іх затоенасці, скрытвасці, прыстасавальніцтве
не меншую небяспечнасць, чым у заведама адкрытай чалавеказабойчай
палітыцы ворагаў-чужынцаў. Немцам-захопнікам В. Быкаў у аповесці
адводзіць не так многа ўвагі. З імі мы сустракаемся толькі тады,
калі яны некалькі дзён жылі ў хаце Сцепаніды і Петрака. Але
і гэтага дастаткова, каб упэўніцца ў тым, што перад намі заваёўнікі,
якія ўсімі магчымымі сродкамі будуць імкнуцца да панавання і
знішчэння існуючага ладу. Фашысты з’яўляюцца адкрытымі ворагамі,
і ад іх нельга чакаць асаблівай павагі, міласэрнасці. Горшыя
за іх з-за сваёй затоенасці, скрытнасці, непрадказальнасці дзеянняў
паліцаі, якія не часова, а ўжо назаўсёды сталі чужымі для аднавяскоўцаў
і якім ніколі не давяралі ворагі. Такім чынам, чужых у аповесці
«Знак бяды» можна ўмоўна падзяліць на дзве катэгорыі:
чужыя, якія адначасова з’яўляюцца ворагамі-захопнікамі, і былыя
свае людзі, якія з-за здрады і прадажнасці сталі чужымі для
свайго народа. Аўтар сцвярджае, што свае «чужыя» больш
страшныя за адкрытага ворага, яны здольны служыць любому злу,
якое знаходзіцца пры ўладзе. Вайна — тая крытычная сітуацыя
ў жыцці герояў твора, калі выяўляецца іх сапраўдная сутнасць:
сутнасць чалавечая або звярыная, дзікунская. На жаль, праблема
сваіх — «чужых» застаецца актуальнай і для нашага
часу.

Праблема здрадніцтва
у аповесці В. Быкава «Знак бяды»

Васіль Быкаў 
у аповесці «Знак бяды» (1982) імкнецца
раскрыць прыроду ўзнікнення сацыяльных
і маральных дэфармацый у грамадстве.
Менавіта гэтым тлумачацца два планы,
якія непасрэдна звязаны ў творы: вайна
і перадваенны перыяд. Такая сюжэтна-кампазіцыйная
будова аповесці дапамагла чытачу глыбей
зазірнуць у сутнасць з’яў і яшчэ раз пераканацца
ў тым, што ўсё ўзаемазвязана ў акаляючым
свеце, што несправядлівасць, жорсткасць
бумерангам вяртаюцца. Зло спараджае зло,
абыякавасць адгукнецца абыякавасцю.

Так у творы ўзнікае 
тэма адказнасці асобы — адна з 
самых надзённых сёння. Адказнасвд
за слова і ўчынак перад чалавекам,
народам, чалавецтвам.

Галоўная гераіня 
аповесці Сцепаніда Багацька, разважаючы
пра нелюдзяў, што прыйшлі і 
топчуць яе родную зямлю, адзначае,
што ўжо той факт, што немцы прыйшлі са
зброяй, значыць, што праўда не на іх баку.
У каго праўда, таму не патрэбна зброя.
Гераіня робіць вывад, што ніколі не скарыцца
ворагу, таму што яна чалавек, а яны звяры.
Паражэнне немцаў у вайне аўтар тлумачыць
тым, што яны парушылі чалавечы закон дабра
і зла. Здзейсніўшы зло, яны тым самым падпісалі
сабе смяротны прысуд.

Аповесць «Знак 
бяды» — адзін з самых глыбокіх
твораў В. Быкава па філасофскім асэнсаванні 
жыцця. У ім пастаўлены праблемы вельмі
актуальныя для нашага часу: праблема
супрацьстаяння гераізму і здрадніцтва,
сацыяльнай і маральнай шкоднасці двайной
маралі ў грамадстве, трагічных вынікаў
беспрынцыпнасці і безадказнасці ў паводзінах
чалавека.

Высокія маральныя 
перакананні, ідэалы заўсёды існавалі
і існуюць у народзе, нягледзячы на ўсе
перажыткі гістбрыі. Менавіта ў сцверджанні
гэтых маральных ідэалаў і ёсць пафас
усёй быкаўскай творчасці і аповесці «Знак
бяды». Менавіта з мэтай падкрэсліць грунтоунасць
маральных ідэалаў аутар апелюе ў творы
да хрысціянскага вучэння, да Бібліі.

В. Быкаў пераканальна
раскрывав ў творы, як абставіны часу,
палітыка дзяржавы ўздзейшчаюць на характеры
людзей: адных ламаюць, іншьіх — яшчэ больш
загартоўваюць, пераконваюць у веры ў
дабро і справядлівасць, як, напрыклад,
Петрака і Сцепаніду. Пісьменнік у творы
даследуе і паказвае, як працэс калектьгвізацыі
ў той жорсткай форме, у якой ён праводзіўся;
калечыў чалавека духоўна, прыводзіў да
пагібелі тысячы сапраўдных гаспадароў
зямлі. Упершыню калектывізацыя паказана
як вялікая падзея і, у той жа час, вялікая
трагедыя народа. Падзеі вайны нібы па-новаму
асвятлілі ўсё, што адбывалася да вайны.
Галоўнае, ад чаго хоЧа адвесці чытача
В. Быкаў — ад спрошчанага разумения гераізму
і патрыятызму народа.

Страшныя, трагічныя 
падзеі перадваеннага часу не знішчылі
ў людзях чалавечую годнасць, любоў 
да Радзімы, якую героі не дэкларуюць,
яны проста ахвяруюць сабой у імя вызвалення
роднай зямлі ад зла. Гарыць хутар, што
падпаліла Сцепаніда, як пратэст супраць
рабства і гвалту. Па сутнасці, гэта ахвяраванне
сабою ў імя дабра і волі.

В. Быкаў раскрывав 
гістарычныя падзеі ў жыцці народа праз
успрыманне герояў, якіх адносяць да «простых»
людзей. Такім чынам, пісьменнік імкнецца
ўбачыць усё нібыта знутры. Прычым вачыма
розных людзей: Петрака з яго патрыярхальна-хрысціянскай
псіхалогіяй і Сцепаніды, якая ўсім сэрцам
успрыняла ідэі рэвалюцыі.

Гісторыя жыцця 
герояў намалявана В. Быкавым трагічнымі
фарбамі. Радасць заўсёды паварочваецца
для Петрака і Сцепаніды яшчэ большым
горам. Гісторыю народа аўтар успрымае
як трагедыю, у якой народ паўстае ахвярай.

У паслярэвалюцыйныя 
гады героі па-рознаму станяцца да таго,
што яны сталі гасйадарамі зямлі. Для Сцепаніды
гэта радасць, вялікае шчасце. Пятрок жа
разгублены, напалоханы, на яго думку,
тое, што яны ўзялі сабе чужое — вялікі
грэх. I вось ужо Пятрок і Сцепаніда імкнуцца
атрымаць прабачэнне ў пана Яхімоўскага,
але нават словы іх былога гаспадара, што
ён іх не асуджае, не прыносяць героям
чаканага супакою.

Ратуючыся ад бяды,
героі звяртаюцца да Бога, ставяць 
крыж на сваей зямлі, якая ў далейшым атрымае
назву Га л гофа. Галгофай стане гэтая
зямля для Сцепаніды і Петрака да канца
іх дзён. Пакуты герояў не змяншаюцца,
а становяцца ў далейшым зусім невыноснымі.

Адкуль жа знак
бяды на гэтай зямлі, якая як бы становіцца
правобразам усёй Беларусі? Хто парушыў
закон сумлення?

Новая ўлада дала
і зямлю, і каня, і карову. Героі 
адчулі шчасце, нарэшце збылася іх
мара. Але калі пан Яхімоўскі сказаў,
на першы погляд, банальную ісціну:
«Грэх зарыцца на чужое», — гэтыя словы
болем адгукнуліся ў душы Сцепаніды.

В. Быкаў прыгадвае 
чытачу хрысціянскі запавет аб тым,
што нельга пабудаваць шчасце на чужым
няшчасці, і праводзіць гэтую думку праз
увесь твор.

На падзеі, звязаныя
з калектывізацыяй, аўтар глядзіць
вачыма Сцепаніды. Менавіта таму, што 
Сцепаніда ўсёй душой прыняла 
новае ў жыцці вёскі, ёй многае
раптам становіцца незразумелым, а 
калі гераіня бачыць, што зло перамагае 
дабро, яна пратэстуе, не хоча, каб 
яе рукамі тварылася жорсткасць і 
несправядлівасць. Пратэстуе, але разумев,
што бяссільная перад бядой, што насоўваецца,
як хмара.

Сцепаніда ніяк не
можа зразумець, адкуль тое зло, якое знішчае
такі звычны, такі дарагі для яе свет.

Па-філасофску асэнсоўваючы
гісторыю народа, пісьменнік вяртае чытача
да асноў народпай маралі, сцвярджаючы,
што маральнае адчуванне ніколі не падводзіла
людзей працы.

Маленькі хутар 
Яхімоўшчына — гэта правобраз 
роднага краю, невыпадкова менавіта
сюды, па аўтарскай задуме, лёс прыводзіць
кіраўніка рэспублікі Чарвякова. Герой
стомлена слухае Сцепаніду, дае ёй чырвонец,
сцвяржаючы гэтым думку, што нічым больш
не ў стане дапамагчы такім, як Пятрок
і Сцепаніда. Але Пятрок і Сцепаніда адчулі
ў ім сумленнага чалавека, і менавіта да
Чарвякова ідзе за дапамогай Пятрок у
самыя трагічныя для вёскі дні, а даведаўшыся,
што Чарвякова няма ў жывых, герой адчуў
поўную бездапаможнасць, усё здалося «чужым,
пастылым, і вельмі захацелася дамоў».

Пятрок вяртаецца 
ў сваю хату «на краю Галгофы», да
свайго маленькага кутка «на гэтай 
неласкавай вялікай зямлі».

Такім чынам, В. Быкаў,
апавядаючы пра дэфармацыі, якія адбываліся
ў грамадстве напярэдадні вайны,
прыводзіць чытача да думкі аб тым,
штовялікая трагедыя ў жыцці народа,
якой стала вайна з фашызмам, паказала
ў новым святле мінулае і сённяшняе 
людзей і праявіла з усёй сілай сапраўдную
каштоўнасць маральных ідэалаў, якія заўсёды
жылі ў народзе. Зло і дабро ўжо больш не
зліваюцца: зло з’явіцца злом, а дабро —
дабром. Пятрок і Сценаніда Багацькі, пакутуючы,
прыходзяць да пераканання, што праўду
і дабро нельга знішчыць. Гэта яны і даказваюць
сваёй смерцю, якая падобная на подзвіг.

Гарыць хутар 
Яхімоўшчына, гарыць уся беларуская
зямля, нібы ачышчаючыся ад цёмнага 
мінулага, жорсткага антычалавечага
сённяшняга, несучы надзею на ачышчэнне 
і ўзвышэнне свету.

Экранізацыя аповесці «Знак бяды»

Творы В. Быкава часта мелі праблемы з выхадам да чытача. І «Знак бяды» — не выключэнне. Некаторыя крытыкі ўбачылі ў творы «падкоп пад калектывізацыю». Аднак аповесць хутка была надрукавана ў часопісе «Полымя», а затым выйшла на рускай мове ў Маскве.

Творчасць В. Быкава вастрынёй маральных, быційных праблем сугучная з творамі сусветна вядомых пісьменнікаў А. Камю, Э. Хемінгуэя, Э. М. Рэмарка. Як і яны, наш суайчыннік па-мастацку асэнсоўваў філасофію існавання чалавека, найперш маральнага выбару чалавека ва ўмовах непераадольных абставін.

Оцените статью
Добавить комментарий